دیتای لول 1 و لول 2 در فارکس چیست و چه تفاوتی دارند؟

قیمت خرید و فروش یک جفت‌ارز، فقط بخشی از اطلاعات موردنیاز معامله‌گر را نشان می‌دهد. برای مثال، ممکن است قیمت خرید یورو به دلار در پلتفرم مشخص باشد، اما این پرسش همچنان باقی بماند: چه حجمی را می‌توان در همین قیمت معامله کرد و اگر حجم سفارش بیشتر باشد، قیمت اجرای آن چگونه تغییر می‌کند؟

تفاوت دیتای لول 1 و لول 2 دقیقاً به همین موضوع مربوط است. دیتای لول 1 (Level 1)، اطلاعات پایه قیمت و معاملات یک دارایی را ارائه می‌کند؛ از جمله بهترین قیمت‌های پیشنهادی خرید و فروش و بسته به منبع داده، حجم موجود در این قیمت‌ها، آخرین قیمت و حجم معامله، حجم معاملات روزانه و قیمت‌های بازشدن، بیشینه، کمینه و بسته‌شدن. دیتای لول 2 (Level 2)، اطلاعات عمق بازار را به این مجموعه اضافه کرده و قیمت و حجم پیشنهادهای خرید و فروش را در چند سطح نشان می‌دهد.

 البته در فارکس، این تعریف یک ملاحظه اساسی دارد: داده‌ای که در پلتفرم می‌بینید، لزوماً نماینده تمام بازار جهانی ارز نیست. برای استفاده درست از این اطلاعات، باید بدانیم هر سطح داده چه چیزی را نمایش می‌دهد، از کجا تأمین می‌شود و چه محدودیت‌هایی دارد.

داده بازار در فارکس از کجا می‌آید؟

بازار نقدی ارز یا فارکس اسپات، ساختاری عمدتاً خارج از بورس یا OTC دارد. معاملات میان شبکه‌ای از بانک‌ها، مؤسسات مالی، معامله‌گران و بسترهای معاملاتی انجام می‌شود؛ بنابراین، دفتر سفارش واحدی وجود ندارد که تمام سفارش‌های بازار جهانی ارز را در خود جمع کند.

بانک تسویه‌های بین‌المللی، در تحلیل ساختار معاملات ارز مبتنی بر پیمایش سه‌سالانه 2025، همچنان بر پراکندگی این بازار تأکید می‌کند. برخی معاملات در دفتر سفارش بسترهای مشخص انجام می‌شوند و بخشی دیگر مستقیماً میان مشتری و معامله‌گر واسط شکل می‌گیرند. در نتیجه، مشاهده عمق بازار یک بستر، به معنای مشاهده تمام نقدینگی فارکس نیست.

در معاملات خرد نیز قیمت‌ها و عمق بازار تحت تأثیر زیرساخت بروکر فارکس قرار دارند. مستندات رسمی cTrader تصریح می‌کند که تأمین‌کنندگان نقدینگی و تنظیمات سرور بروکر می‌توانند بر عمق بازار و شرایط معاملاتی اثر بگذارند. به همین دلیل، دو معامله‌گر ممکن است برای یک جفت‌ارز، عمق بازار متفاوتی مشاهده کنند.

دیتای لول 1 در فارکس چیست؟

دیتای لول 1 یا Level 1 Market Data، اطلاعات مربوط به بهترین قیمت‌های موجود در منبع داده را ارائه می‌کند. به این اطلاعات، «ابتدای دفتر سفارش» یا Top of Book نیز گفته می‌شود.

دو مؤلفه اصلی آن عبارت‌اند از:

• Bid: بهترین قیمت پیشنهادی خرید؛ قیمتی که معامله‌گر می‌تواند در آن بفروشد.
• Ask: بهترین قیمت پیشنهادی فروش؛ قیمتی که معامله‌گر می‌تواند در آن بخرد.

در تعریف عمومی داده بازار، بسته لول 1 ممکن است حجم موجود در بهترین قیمت‌ها، آخرین قیمت معامله و حجم معاملات را نیز شامل شود. بااین‌حال، محتوای دقیق آن به بازار و ارائه‌دهنده وابسته است؛ نباید تمام این موارد را برای هر حساب فارکس قطعی دانست.

اسپرد چه ارتباطی با دیتای لول 1 دارد؟

اختلاف قیمت Ask و Bid، اسپرد نام دارد:

اسپرد = قیمت Ask − قیمت Bid

فرض کنید قیمت‌های EUR/USD به شکل زیر باشند:

در این مثال، معامله‌گر برای خرید از قیمت Ask و برای فروش از قیمت Bid استفاده می‌کند. این دو قیمت، نقطه شروع بررسی هزینه ورود و خروج هستند؛ کمیسیون احتمالی نیز باید جداگانه در نظر گرفته شود. تعریف Bid، Ask و اسپرد در واژه‌نامه رسمی cTrader نیز بر همین مبناست.

دیتای لول 1 چه چیزی را نشان نمی‌دهد؟

لول 1 به‌تنهایی مشخص نمی‌کند در قیمت‌های بعدی چه مقدار نقدینگی وجود دارد. اگر حجم سفارش از حجم قابل معامله در بهترین قیمت بیشتر باشد، مشاهده همان بهترین قیمت برای برآورد میانگین اجرای کل سفارش کافی نیست.

همچنین، وجود یک قیمت روی صفحه به این معنا نیست که هر حجم دلخواهی در همان قیمت اجرا خواهد شد. برای بررسی ظرفیت قیمت‌های بعدی، به اطلاعات عمق بازار نیاز است.

دیتای لول 2 در فارکس چیست؟

دیتای لول 2 یا Level 2 Market Data، علاوه بر بهترین Bid و Ask، چند سطح دیگر از قیمت‌های خرید و فروش را همراه با حجم مربوط به آن‌ها نمایش می‌دهد. این اطلاعات معمولاً در پنجره عمق بازار یا Depth of Market، به‌اختصار DOM، ارائه می‌شوند.

برای مثال، معامله‌گر می‌تواند ببیند در بهترین قیمت فروش چه حجمی عرضه شده و در قیمت‌های بالاتر چه حجم‌های دیگری وجود دارد. در سمت خرید نیز همین بررسی برای بهترین Bid و قیمت‌های پایین‌تر انجام می‌شود.

البته عنوان لول 2 به‌خودی‌خود تعداد سطوح یا جزئیات یکسانی را تضمین نمی‌کند. برای نمونه، CME میان داده تجمیع‌شده بر اساس قیمت، موسوم به Market by Price، و داده مبتنی بر سفارش‌های منفرد، موسوم به Market by Order، تفاوت قائل است. بنابراین، لول 2 را نباید الزاماً معادل مشاهده تک‌تک سفارش‌ها و جایگاه آن‌ها در صف دانست.

حجم لول 2 در فارکس چه معنایی دارد؟

در یک بازار بورسی، عمق بازار می‌تواند از سفارش‌های ثبت‌شده در دفتر همان بورس تشکیل شود. اما در فارکس خارج از بورس، سطوح نمایش‌داده‌شده ممکن است بر اساس قیمت‌ها و حجم‌هایی ساخته شوند که بروکر در دسترس مشتری قرار می‌دهد.

مستندات متاتریدر 5 این تفاوت را صریح بیان می‌کند: عمق بازار ابزارهای بورسی از سفارش‌های بازار تشکیل می‌شود، درحالی‌که عمق بازار OTC می‌تواند بر مبنای نرخ‌های بروکر و قیمت‌های متفاوت برای حجم‌های مختلف باشد. بنابراین، حجم نمایش‌داده‌شده در DOM یک حساب فارکس را نباید حجم کل سفارش‌های جهانی آن جفت‌ارز تلقی کرد.

تفاوت دیتای لول 1 و لول 2 در یک نگاه

تفاوت اصلی دیتای لول 1 و لول 2 در میزان جزئیاتی است که از بازار ارائه می‌کنند. لول 1 اطلاعات پایه قیمت و معاملات را در اختیار معامله‌گر می‌گذارد، درحالی‌که لول 2 با نمایش قیمت و حجم در چند سطح، بررسی دقیق‌تر نقدینگی قابل مشاهده را ممکن می‌کند. جدول زیر مهم‌ترین تفاوت‌های این دو را به طور خلاصه ارائه می‌دهد.

مبنای تفاوت این دو سطح، میزان جزئیات داده است. حتی در خدمات رسمی داده بازار نیز باید دامنه پوشش و محدودیت‌های بسته بررسی شود؛ مستندات Interactive Brokers هشدار می‌دهد که دریافت عمق بازار الزاماً به معنای نمایش تمام قیمت‌های پیشنهادی نیست.

مثال عددی: لول 2 چگونه تفاوت قیمت نمایشی و قیمت اجرا را روشن می‌کند؟

فرض کنید یک منبع داده، عمق فرضی EUR/USD را به صورت زیر نمایش دهد. تمام اعداد این مثال آموزشی هستند و حجم‌ها بر حسب یورو بیان شده‌اند.

در لول 1، بهترین قیمت خرید برای معامله‌گر، یعنی Ask برابر با 1.10002، دیده می‌شود. اگر حجم بهترین قیمت نیز ارائه شود، معامله‌گر متوجه می‌شود در این سطح 100 هزار یورو موجود است.

اکنون فرض کنید سفارش خرید 250 هزار یورویی ارسال شود. اگر تمام حجم‌های نمایش‌داده‌شده قابل اجرا باشند، تغییر نکنند و سازوکار اجرا اجازه مصرف چند سطح را بدهد، سفارش می‌تواند چنین تکمیل شود:

• 100 هزار یورو در قیمت 1.10002؛
• 100 هزار یورو در قیمت 1.10003؛
• 50 هزار یورو در قیمت 1.10005.

میانگین موزون قیمت خرید برابر خواهد بود با:

[(100٬000 × 1.10002) + (100٬000 × 1.10003) + (50٬000 × 1.10005)] ÷ 250٬000 = 1.10003

بنابراین، میانگین اجرا در این مثال 0٫1 پیپ بالاتر از بهترین Ask اولیه است. این اختلاف نشان می‌دهد چرا قیمت ابتدای دفتر برای ارزیابی اجرای یک سفارش بزرگ‌تر کافی نیست. نمایش قیمت میانگین مورد انتظار برای حجم‌های مختلف، کاربردی است که cTrader نیز در بخش VWAP DOM ارائه می‌کند.

این محاسبه صرفاً یک سناریوی ثابت است؛ نتیجه واقعی به تغییر قیمت‌ها، حجم در دسترس و شرایط اجرای سفارش وابسته خواهد بود.

کاربرد دیتای لول 2 برای معامله‌گران فارکس چیست؟

کاربرد دیتای لول 2 زمانی روشن‌تر می‌شود که معامله‌گر بخواهد درباره نحوه اجرای معامله تصمیم بگیرد: آیا نقدینگی قابل مشاهده برای حجم سفارش او کافی است؟ افزایش حجم چه اثری بر میانگین قیمت اجرا دارد؟ بررسی عمق بازار می‌تواند به پاسخ این پرسش‌ها و تنظیم دقیق‌تر سفارش کمک کند.

بررسی نقدینگی نزدیک قیمت جاری

لول 2 کمک می‌کند معامله‌گر ببیند حجم نمایش‌داده‌شده در چند سطح نزدیک قیمت چگونه توزیع شده‌است. تفاوت میان «اسپرد کم» و «عمق مناسب» در همین‌جا روشن می‌شود: ممکن است فاصله بهترین Bid و Ask کم باشد، اما حجم موجود در آن قیمت‌ها برای سفارش موردنظر کافی نباشد.

در نتیجه، بررسی هم‌زمان اسپرد و حجم سطوح می‌تواند تصویر کاربردی‌تری از شرایط اجرای سفارش بدهد.

برآورد اثر اندازه سفارش بر میانگین اجرا

با افزایش حجم سفارش، ممکن است برای تکمیل آن به قیمت‌های بعدی نیاز باشد. معامله‌گر می‌تواند با استفاده از عمق موجود، چند اندازه سفارش را مقایسه کند و ببیند میانگین اجرای فرضی آن‌ها چقدر تفاوت دارد.

این برآورد برای تصمیم‌گیری درباره اندازه سفارش یا شیوه اجرای آن مفید است، اما جایگزین بررسی گزارش اجرای واقعی معاملات نمی‌شود.

مشاهده تغییرات کوتاه‌مدت عرضه و تقاضای قابل مشاهده

اضافه‌شدن یا کاهش حجم در سطوح مختلف، اطلاعاتی درباره تغییر نقدینگی نمایش‌داده‌شده فراهم می‌کند. بااین‌حال، تفسیر آن باید به همان منبع داده محدود بماند.

برای مثال، کاهش حجم یک سطح به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که آن حجم معامله شده‌است؛ ممکن است سفارش یا نرخ پیشنهادی حذف یا اصلاح شده‌باشد. بنابراین، مشاهده عمق بازار با مشاهده معاملات انجام‌شده یکسان نیست.

محدودیت‌های دیتای لول 2 که باید بشناسید

تفسیر دیتای لول 2 به شناخت محدودیت‌های آن نیاز دارد. حجم‌های نمایش‌داده‌شده ممکن است پیش از اجرای سفارش تغییر کنند و افزایش نقدینگی در یک سمت نیز جهت حرکت قیمت را قطعی نمی‌کند. نادیده‌گرفتن این نکات می‌تواند به برداشت نادرست از شرایط بازار منجر شود.

حجم بیشتر در سمت خرید، صعود قیمت را تضمین نمی‌کند

وجود حجم زیاد در سمت Bid می‌تواند نشان‌دهنده نقدینگی خرید قابل مشاهده باشد، اما برای پیش‌بینی قطعی جهت بازار کافی نیست. این حجم ممکن است تغییر کند و بخش دیگری از فعالیت بازار نیز خارج از منبع داده شما انجام شود.

به همین ترتیب، یک سطح فروش پرحجم را نباید بدون بررسی رفتار بعدی بازار، مقاومت قطعی دانست.

عمق بازار با سابقه معاملات تفاوت دارد

DOM نشان می‌دهد در لحظه چه قیمت‌ها و حجم‌هایی منتشر شده‌اند. در مقابل، Time & Sales اطلاعات معاملات انجام‌شده را ثبت می‌کند.

متاتریدر 5 در توضیح ابزارهای بورسی، این دو را جدا می‌کند: نوار معاملات شامل زمان، قیمت و حجم معامله انجام‌شده است. بنابراین، داده سفارش‌ها و داده معاملات، دو ورودی متفاوت برای تحلیل هستند.

لول 2 الزاماً نام بانک‌ها یا سفارش‌های پنهان را آشکار نمی‌کند

از مشاهده یک حجم بزرگ نمی‌توان هویت سفارش‌دهنده یا هدف او را با قطعیت تشخیص داد. حتی داده سفارش‌محور CME نیز اطلاعات هویتی مشتریان را منتشر نمی‌کند. همچنین، مشاهده سفارش‌های منتشرشده به‌معنای دسترسی به تمام قصد معاملاتی فعالان بازار نیست.

داده لحظه‌ای با تضمین اجرا تفاوت دارد

عمق بازار، تصویری متغیر است. میان زمان مشاهده اطلاعات و رسیدن سفارش، قیمت یا حجم می‌تواند تغییر کند. به همین دلیل، برآورد میانگین اجرا باید همراه با شرایط معاملاتی حساب، نوع سفارش و سابقه اجرای بروکر ارزیابی شود.

چگونه دیتای لول 2 را در پلتفرم‌های معاملاتی مشاهده کنیم؟

برای مشاهده دیتای لول 2، ابتدا باید مطمئن شوید بروکر برای نماد و حساب شما اطلاعات عمق بازار را ارائه می‌کند. سپس می‌توانید از بخش مربوط به عمق بازار در پلتفرم استفاده کنید. در ادامه، نحوه دسترسی به این بخش در متاتریدر 5 و cTrader را توضیح می‌دهیم.

عمق بازار در متاتریدر 5

در نسخه دسکتاپ متاتریدر 5، می‌توان روی نماد موردنظر در پنجره Market Watch کلیک راست کرد و گزینه Depth of Market را انتخاب کرد.

 

اما بازشدن این پنجره، وجود داده حجمی را ثابت نمی‌کند. طبق راهنمای رسمی، اگر بروکر حجم‌ها را ارائه نکند، پنجره می‌تواند فقط سطوحی محاسبه‌شده از Bid و Ask و گام تغییر قیمت را نمایش دهد و برای ارسال سریع سفارش استفاده شود. تعداد سطوح نیز به تنظیمات نماد وابسته است.

عمق بازار در cTrader

cTrader سه حالت اصلی برای نمایش DOM دارد:

وجود این ابزارها، دامنه پوشش داده را تعیین نمی‌کند؛ کیفیت و گستردگی نقدینگی همچنان به خدمات بروکر بستگی دارد.

 

تفاوت لول 2 با تیک‌ولوم و اوردر فلو چیست؟

دیتای لول 2، تیک‌ولوم و اوردر فلو هرکدام به جنبه متفاوتی از فعالیت بازار مربوط‌ هستند. لول 2 نقدینگی قابل مشاهده در سطوح قیمت را نشان می‌دهد، تیک‌ولوم تعداد تیک‌های دریافتی را ثبت می‌کند و اوردر فلو به بررسی جریان سفارش‌ها و معاملات می‌پردازد. شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند بدانیم هرکدام چه اطلاعاتی برای تحلیل فراهم می‌کنند.

در مستندات متاتریدر 5، تیک‌ولوم از حجم واقعی معاملات جدا شده‌است؛ حجم واقعی نیز ممکن است برای بازارهای OTC در دسترس نباشد. بنابراین، میله‌های حجم زیر نمودار فارکس را نباید بدون شناخت منبع، معادل حجم کل معاملات بازار دانست.

آیا فوت‌پرینت و دلتا همان دیتای لول 2 هستند؟

فوت‌پرینت و دلتا با عمق بازار تفاوت دارند. دیتای لول 2، قیمت و حجم پیشنهادهای خرید و فروش موجود را نمایش می‌دهد؛ اما فوت‌پرینت نشان می‌دهد در هر سطح قیمت، چه حجمی معامله شده است. بنابراین، سفارش‌های قابل مشاهده در دفتر سفارش ممکن است پیش از اجرا حذف یا اصلاح شوند، درحالی‌که حجم ثبت‌شده در فوت‌پرینت مربوط به معاملات انجام‌شده است.

دلتا نیز در روش Bid/Ask، اختلاف حجم معاملات طبقه‌بندی‌شده به‌عنوان خرید تهاجمی و فروش تهاجمی را محاسبه می‌کند؛ نه اختلاف حجم سفارش‌های منتظر در دو سمت دفتر سفارش. منظور از خرید و فروش تهاجمی، سمت آغازکننده معامله است؛ زیرا هر معامله هم خریدار دارد و هم فروشنده. در نتیجه، حجم بالای سفارش‌های خرید در لول 2 الزاماً به معنای دلتا مثبت نیست.

آیا می‌توان از دیتای معاملات آتی ارز برای تحلیل فارکس استفاده کرد؟

داده معاملات آتی ارز می‌تواند اطلاعات تکمیلی از دفتر سفارش و معاملات یک بازار بورسی فراهم کند. بااین‌حال، دفتر سفارش یک قرارداد آتی، دفتر سفارش جفت‌ارز اسپات نزد بروکر نیست.

قیمت قرارداد آتی و اسپات نیز الزاماً یکسان نیست. CME توضیح می‌دهد که تفاوت نرخ بهره دو ارز و زمان باقی‌مانده تا سررسید بر اختلاف این قیمت‌ها اثر می‌گذارند. در برخی ارزها، شیوه نمایش نرخ نیز متفاوت است. بنابراین، انتقال مستقیم یک سطح قیمتی از نمودار آتی به حساب فارکس، بدون بررسی این تفاوت‌ها، می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

پیش از استفاده از دیتای لول 2 چه مواردی را بررسی کنیم؟

ارزش داده لول 2 به جزئیات خدمات وابسته است. پیش از اتکا به آن، این پرسش‌ها باید پاسخ روشنی داشته باشند:

1. داده مربوط به کدام بازار، بستر یا مجموعه تأمین‌کنندگان نقدینگی است؟
2. حجم‌های نمایش‌داده‌شده چه معنایی دارند و با چه واحدی بیان می‌شوند؟
3. چند سطح قیمت منتشر می‌شود؟
4. اطلاعات به‌صورت لحظه‌ای ارائه می‌شوند یا تأخیر دارند؟
5. داده بر اساس قیمت تجمیع شده است یا سفارش‌های منفرد را نیز تفکیک می‌کند؟
6. آیا حجم نمایش‌داده‌شده برای همان حساب قابل معامله است؟
7. دسترسی به داده هزینه جداگانه یا شرط خاصی دارد؟

همچنین، عنوان‌هایی مانند ECN به‌تنهایی پاسخ این پرسش‌ها را مشخص نمی‌کنند. برای ارزیابی خدمات، باید توضیح دقیق منبع داده و شرایط اجرای همان حساب بررسی شود.

دیتای لول 1 بهتر است یا لول 2؟

لول 1 برای مشاهده قیمت جاری و اسپرد، اطلاعات پایه را فراهم می‌کند. اگر تصمیم‌های یک استراتژی به جزئیات نقدینگی لحظه‌ای وابسته نباشند، ممکن است همین سطح داده نیاز آن را پوشش دهد.

لول 2 زمانی ارزش بیشتری پیدا می‌کند که اندازه سفارش، عمق نزدیک قیمت یا میانگین اجرای احتمالی در تصمیم معامله‌گر نقش داشته‌باشد. برای معاملات کوتاه‌مدت نیز می‌تواند ابزار تکمیلی باشد؛ به شرط آنکه محدودیت منبع و سرعت تغییر اطلاعات در نظر گرفته شود.

معیار انتخاب، ارتباط داده با تصمیم معاملاتی است. لول 2 جزئیات بیشتری ارائه می‌کند، اما در فارکس همچنان نمایی محدود از بازار دارد. استفاده مؤثر از آن زمانی امکان‌پذیر است که معامله‌گر بداند حجم‌ها متعلق به کدام منبع‌ هستند و چه ارتباطی با اجرای سفارش‌های حساب او دارند.