لایه دوم (layer two) در شبکه بلاکچین و ارز دیجیتال چیست؟

لایه دوم (Layer 2 یا L2) به پروتکل‌ها و شبکه‌هایی گفته می‌شود که روی یک بلاکچین پایه یا لایه اول (Layer 1) ساخته می‌شوند تا ظرفیت پردازش شبکه را افزایش دهند و هزینه تراکنش‌ها را کاهش دهند، در حالی که برای امنیت و در دسترس بودن داده‌ها به لایه اصلی متکی هستند. در اکوسیستم اتریوم، رول‌آپ‌های آپتیمیستیک و رول‌آپ‌های دانش صفر (ZK) مهم‌ترین معماری‌های لایه دوم محسوب می‌شوند.

لایه دوم (L2) چیست و چگونه کار می‌کند؟

لایه دوم یک پروتکل ثانویه است که روی یک بلاکچین پایه مانند اتریوم ساخته می‌شود. هدف اصلی آن افزایش مقیاس‌پذیری و کاهش هزینه تراکنش‌هاست، بدون اینکه تمام پردازش‌ها مستقیماً روی شبکه اصلی انجام شوند.

لایه‌های 2 معمولاً تراکنش‌ها را خارج از زنجیره پردازش و صدها یا هزاران تراکنش را در یک دسته جمع می‌کنند. سپس خلاصه‌ای فشرده از این تراکنش‌ها برای تسویه و ثبت نهایی به شبکه اصلی ارسال می‌شود. به این ترتیب، فشار پردازشی از روی لایه اول برداشته می‌شود و کاربران می‌توانند تراکنش‌ها را با هزینه کمتر و سرعت بالاتر انجام دهند.

در سال 2026، دو معماری اصلی در میان لایه‌های 2 اتریوم، رول‌آپ‌های آپتیمیستیک مانند آربیتروم و بیس و رول‌آپ‌های دانش صفر (ZK) مانند استارک‌نت هستند. اکوسیستم لایه 2 نیز نسبت به سال‌های قبل متمرکزتر شده است؛ به‌طوری که طبق داده‌های منبع، سه شبکه برتر بیش از 83 درصد TVL این بازار را در اختیار دارند.

چرا به لایه دوم در بلاکچین نیاز داریم؟

لایه پایه اتریوم می‌تواند حدود 15 تراکنش در ثانیه (TPS) را پردازش کند، در حالی که ویزا به‌طور میانگین حدود 1700 تراکنش در ثانیه مدیریت می‌کند. با افزایش استفاده از اتریوم برای دیفای (DeFi)، NFTها و استیبل‌کوین‌ها، ازدحام شبکه در دوره‌های اوج سال‌های 2021 تا 2023 باعث شد کارمزد گس بعضی تراکنش‌ها به 50 تا 100 دلار برسد.

این محدودیت را می‌توان با مفهوم «سه‌گانه بلاکچین» توضیح داد؛ مفهومی که ویتالیک بوترین، هم‌بنیان‌گذار اتریوم، مطرح کرده است. بر اساس این مفهوم، یک بلاکچین معمولاً نمی‌تواند به‌طور هم‌زمان غیرمتمرکز بودن، امنیت و مقیاس‌پذیری را در بالاترین سطح بهینه کند. لایه‌های 2 با انتقال بخش عمده اجرای تراکنش‌ها به خارج از زنجیره، به کاهش این گلوگاه کمک می‌کنند و همچنان برای امنیت و در دسترس بودن داده‌ها به اتریوم متکی هستند.

ارتقای دِنکون (Dencun) اتریوم در مارس 2024 که EIP-4844 و داده‌های «بلاب» (Blob) را معرفی کرد، تأثیر قابل‌توجهی بر هزینه‌های لایه 2 داشت. طبق منبع، کارمزد تراکنش‌های لایه 2 بیش از 90 درصد کاهش یافت و متوسط هزینه سواپ از حدود 86 دلار در شبکه اصلی به کمتر از 0.39 دلار در لایه 2 رسید. تا سال 2026، لایه‌های 2 بخش عمده حجم تراکنش‌های اتریوم را پردازش می‌کنند و برای بسیاری از کاربران، هزینه تراکنش‌ها بسیار ناچیز است. مقیاس‌پذیری لایه دوم فقط به اتریوم محدود نیست. بیت‌کوین نیز اکوسیستم لایه 2 خود را دارد که شبکه لایتنینگ برای پرداخت‌ها و پروژه‌هایی مانند استکس برای قابلیت‌های قرارداد هوشمند از نمونه‌های آن هستند. با این حال، تمرکز این مقاله بر لایه‌های 2 اتریوم است، جایی که معماری رول‌آپ بیشترین نوآوری و پذیرش را به خود اختصاص داده است.

تفاوت رول‌آپ‌های آپتیمیستیک و ZK در لایه دوم بلاکچین چیست؟

تقریباً تمام لایه‌های 2 عملیاتی در سال 2026 از معماری رول‌آپ استفاده می‌کنند. رول‌آپ‌ها صدها یا هزاران تراکنش را در یک دسته قرار می‌دهند و خلاصه فشرده آن را برای تسویه به اتریوم ارسال می‌کنند. تفاوت اصلی رول‌آپ‌های آپتیمیستیک و ZK در نحوه اثبات معتبر بودن تراکنش‌هاست.

رول‌آپ‌های آپتیمیستیک چگونه کار می‌کنند؟

رول‌آپ‌های آپتیمیستیک مانند آربیتروم، آپتیمیزم و بیس، به‌طور پیش‌فرض فرض می‌کنند که دسته تراکنش‌ها معتبر است. سپس یک دوره چالش، معمولاً حدود 7 روز، در نظر گرفته می‌شود که در آن هر فرد می‌تواند با ارائه «اثبات تقلب» (Fraud Proof) یک دسته نامعتبر را به چالش بکشد. اگر در این بازه اعتراضی ثبت نشود، دسته تراکنش‌ها در اتریوم نهایی می‌شود.

این معماری پیاده‌سازی ساده‌تری دارد و با EVM سازگاری بالایی ارائه می‌دهد. به همین دلیل، قراردادهای هوشمند نوشته‌شده با Solidity را می‌توان با تغییرات اندک روی رول‌آپ‌های آپتیمیستیک اجرا کرد. طبق داده‌های منبع، این رول‌آپ‌ها در سال 2026 حدود 80 درصد سهم بازار لایه 2 را بر اساس TVL در اختیار دارند؛ عواملی مانند ابزارهای توسعه‌دهنده بالغ، نقدینگی عمیق دیفای و سابقه فعالیت بیشتر از دلایل این وضعیت هستند.

نوع رول‌آپ را نباید با اجماع داخلی شبکه یکی دانست. نوع رول‌آپ توضیح می‌دهد که لایه 2 چگونه اعتبار تراکنش‌ها را برای اتریوم اثبات می‌کند، برای مثال با اثبات تقلب یا اثبات اعتبار. در مقابل، اجماع داخلی به نحوه ترتیب‌دهی تراکنش‌ها در خود لایه 2 مربوط است. بسیاری از رول‌آپ‌های امروزی از یک توالی‌دهنده متمرکز (Sequencer) استفاده می‌کنند، در حالی که برخی دیگر برای انتخاب یا اعتبارسنجی توالی‌دهنده از مکانیزم‌های اثبات سهام بهره می‌برند. برای نمونه، Mantle از استیکینگ MNT در شبکه خود استفاده می‌کند و برای تسویه روی اتریوم به اثبات تقلب متکی است.

رول‌آپ‌های ZK یا دانش صفر چگونه کار می‌کنند؟

رول‌آپ‌های ZK مانند استارک‌نت و zkSync Era رویکرد متفاوتی دارند. این شبکه‌ها برای هر دسته از تراکنش‌ها یک «اثبات اعتبار» رمزنگاری‌شده تولید می‌کنند که اتریوم می‌تواند آن را در چند میلی‌ثانیه بررسی کند. پس از پذیرفته شدن اثبات، تراکنش‌ها نهایی می‌شوند و برخلاف رول‌آپ‌های آپتیمیستیک، به پنجره چالش 7 روزه نیاز ندارند.

رول‌آپ‌های ZK نهایی‌سازی سریع‌تر و تضمین‌های رمزنگارانه قوی‌تری ارائه می‌کنند. محدودیت‌های تاریخی آن‌ها، از جمله سازگاری کمتر با EVM و هزینه بالای تولید اثبات، تا سال 2026 تا حد زیادی با بلوغ فناوری zkEVM و بهبود سخت‌افزار اثبات‌گرها کاهش یافته است. با این حال، چالش‌های پذیرش همچنان وجود دارد؛ برای مثال، توسعه‌دهندگان استارک‌نت باید زبان اختصاصی Cairo را یاد بگیرند و بسیاری از رول‌آپ‌های ZK هنوز به اثبات‌گرهای متمرکز وابسته‌اند.

با وجود مزایای رول‌آپ‌های ZK، داده‌های سال 2026 نشان می‌دهد که رول‌آپ‌های آپتیمیستیک همچنان حدود 80 درصد سهم بازار لایه 2 را بر اساس TVL در اختیار دارند. نقدینگی موجود در آربیتروم و بیس، ابزارهای توسعه‌دهنده بالغ و اثرات شبکه‌ای از عوامل اصلی این وضعیت هستند.

رول‌آپ‌های ZK در کاربردهای سازمانی نیز در حال گسترش‌اند. لایه Prividium متعلق به zkSync، با حضور شرکت‌هایی مانند Deutsche Bank و UBS، یکی از نمونه‌های قابل توجه است؛ با این حال، برای کاربردهای عمومی دیفای و برنامه‌های مصرف‌کننده، رول‌آپ‌های آپتیمیستیک همچنان سهم بیشتری دارند.

آیا سایدچین‌ها همان لایه دوم هستند؟

پیش از غالب شدن رول‌آپ‌ها، معماری‌های دیگری نیز برای مقیاس‌پذیری لایه دوم پیشنهاد و اجرا شدند. اگرچه این روش‌ها در سال 2026 نقش کمتری دارند، شناخت آن‌ها برای درک مسیر تحول راهکارهای مقیاس‌پذیری مفید است.

کانال‌های وضعیت (State Channels)

کانال‌های وضعیت به دو یا چند طرف اجازه می‌دهند با قفل کردن دارایی‌ها در یک قرارداد هوشمند روی لایه پایه، تراکنش‌ها را مستقیماً خارج از زنجیره انجام دهند. شرکت‌کنندگان می‌توانند تعداد زیادی تراکنش را بدون درگیر کردن شبکه اصلی میان خود انجام دهند و فقط وضعیت ابتدایی و نهایی روی اتریوم ثبت و تسویه شود.

شبکه لایتنینگ بیت‌کوین شناخته‌شده‌ترین نمونه کانال‌های وضعیت در حال استفاده است. این کانال‌ها نهایی‌سازی تقریباً فوری و کارمزد بسیار پایینی ارائه می‌دهند، اما برای تعاملات میان شرکت‌کنندگان از پیش تعیین‌شده مناسب‌ترند و برای اجرای عمومی قراردادهای هوشمند کاربرد محدودی دارند.

سایدچین‌ها (Sidechains) چه تفاوتی با لایه 2 دارند؟

سایدچین‌ها بلاکچین‌های مستقلی هستند که از طریق یک پل دوطرفه به زنجیره والد متصل می‌شوند. آن‌ها مکانیزم اجماع و مجموعه اعتبارسنج‌های مستقل خود را دارند؛ بنابراین امنیت لایه پایه را به‌طور مستقیم به ارث نمی‌برند و از نظر فنی با لایه‌های 2 واقعی تفاوت دارند. زنجیره اصلی Polygon PoS یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌هاست.

در سال 2026، تفاوت میان سایدچین‌ها و رول‌آپ‌ها روشن‌تر شده است: سایدچین‌ها برای استقلال بیشتر، بخشی از تضمین‌های امنیتی لایه پایه را کنار می‌گذارند، در حالی که رول‌آپ‌ها مدل امنیتی اتریوم را حفظ می‌کنند. Polygon نیز با توسعه Polygon zkEVM، یک رول‌آپ واقعی ZK، در کنار سایدچین PoS خود این تفاوت را نشان داده است.

مهم‌ترین معیار برای تشخیص یک لایه 2 واقعی از سایدچین، نحوه به‌ارث‌بردن امنیت است. یک لایه 2 واقعی داده‌های تراکنش و ریشه‌های وضعیت (State Roots) را به اتریوم ارسال می‌کند تا شبکه اصلی داور نهایی اعتبار آن‌ها باشد. در مقابل، سایدچین مجموعه اعتبارسنج‌ها و بودجه امنیتی مستقل خود را دارد، حتی اگر بتواند دارایی‌ها را بین اتریوم و زنجیره‌های دیگر جابه‌جا کند.

پلاسما (Plasma) چیست؟

پلاسما که ویتالیک بوترین و جوزف پون در سال 2017 پیشنهاد کردند، ساختاری سلسله‌مراتبی از زنجیره‌های فرعی ایجاد می‌کند که به اتریوم متصل هستند. هر زنجیره فرعی تراکنش‌ها را به‌صورت مستقل پردازش می‌کند و تعهدات دوره‌ای را به زنجیره ریشه ارسال می‌کند. برای حل اختلافات نیز از اثبات تقلب استفاده می‌شود.

پلاسما یکی از مفاهیم مهم اولیه برای مقیاس‌پذیری بلاکچین بود، اما پیچیدگی آن و محدودیت‌هایی که در اجرای محاسبات عمومی داشت، باعث شد صنعت به‌تدریج به سمت رول‌آپ‌ها به‌عنوان معماری اصلی مقیاس‌پذیری حرکت کند. بسیاری از پروژه‌های مبتنی بر پلاسما نیز بعداً به طراحی‌های مبتنی بر رول‌آپ مهاجرت کردند یا با آن‌ها جایگزین شدند.

ولیدیوم‌ها (Validiums) چیستند؟

ولیدیوم‌ها یک راهکار ترکیبی هستند. آن‌ها مانند رول‌آپ‌های ZK از اثبات اعتبار برای تأیید تراکنش‌ها استفاده می‌کنند، اما برخلاف رول‌آپ‌ها، داده‌های تراکنش را مستقیماً روی اتریوم منتشر نمی‌کنند و آن‌ها را خارج از زنجیره، در یک لایه جداگانه برای دسترسی به داده‌ها نگهداری می‌کنند.

این روش می‌تواند هزینه‌ها را بیشتر کاهش دهد، اما در مقابل به فرض‌های اعتمادی بیشتری نیاز دارد؛ زیرا کاربران باید به ارائه‌دهنده خارجی دسترسی به داده‌ها اعتماد کنند. Immutable zkEVM که برای بازی استفاده می‌شود در حالت ولیدیوم فعالیت می‌کند و Mantle نیز از رویکردی ترکیبی با EigenDA برای دسترسی به داده‌ها بهره می‌برد. L2Beat به همین دلیل ولیدیوم‌ها را به‌عنوان دسته‌ای متمایز از رول‌آپ‌ها طبقه‌بندی می‌کند.

چرا رول‌آپ‌ها به معماری غالب لایه 2 تبدیل شدند؟

تا سال 2026، رول‌آپ‌ها به معماری غالب لایه 2 تبدیل شده‌اند؛ زیرا می‌توانند اجرای عمومی قراردادهای هوشمند را با به‌ارث‌بردن بخش مهمی از امنیت اتریوم ترکیب کنند. در نتیجه، بحث اصلی در طراحی لایه 2 بیشتر به تفاوت میان رول‌آپ‌های آپتیمیستیک و ZK و همچنین تفاوت رول‌آپ‌ها و ولیدیوم‌ها در نحوه دسترسی به داده‌ها مربوط می‌شود.

مقایسه برترین شبکه‌های لایه 2 اتریوم در سال 2026

جدول زیر پنج شبکه بزرگ لایه 2 اتریوم را بر اساس TVL، نوع رول‌آپ، میانگین کارمزد و کاربرد اصلی آن‌ها مقایسه می‌کند. داده‌های این جدول مربوط به مه 2026 است و بر اساس اطلاعات CoinGecko، L2Fees و The Block ارائه شده‌اند.

سه شبکه اصلی لایه 2: آربیتروم، بیس و آپتیمیسم

آربیتروم

آربیتروم با حدود 1.7 میلیارد دلار TVL همچنان یکی از بازیگران اصلی لایه 2 است. اکوسیستم دیفای این شبکه، از جمله Uniswap، Aave و GMX، نقدینگی و فعالیت قابل توجهی دارد. دائوی آربیتروم بیش از 150 میلیون دلار دارایی غیربومی در اختیار دارد و بنیاد آربیتروم حاشیه سود بالای 90 درصد را گزارش کرده است. ارتقای Stylus نیز مسیر اجرای WASM/Rust را در کنار Solidity فراهم کرده و امکان جذب توسعه‌دهندگان خارج از اکوسیستم EVM را افزایش می‌دهد.

بیس (Base)

بیس که توسط Coinbase ساخته شده است، یکی از سریع‌ترین لایه‌های 2 در بخش برنامه‌های مصرف‌کننده است. این شبکه در سال 2026 از نظر تعداد کاربران فعال روزانه و تعداد تراکنش‌ها در میان لایه‌های 2 جایگاه بالایی دارد و بیش از یک میلیون آدرس فعال روزانه را پشت سر گذاشته است. دسترسی کاربران Coinbase و مسیرهای ورود فیات از عوامل مؤثر در این رشد هستند.

بیس توکن اختصاصی ندارد و درآمد آن به Coinbase منتقل می‌شود و در اکوسیستم OP Stack نقش دارد. در اوایل سال 2026، Base از انتقال به یک پایگاه کد یکپارچه خود خبر داد و از OP Stack مشترک Optimism فاصله گرفت.

آپتیمیسم (Optimism)

آپتیمیسم حدود 365.5 میلیون دلار TVL دارد، اما نقش آن فراتر از شبکه اصلی خودش است. OP Stack، چارچوب رول‌آپ متن‌باز Optimism، زیرساخت Base، Mantle، Zora، Mode و ده‌ها شبکه دیگر در قالب Superchain را فراهم می‌کند.

با این حال، OP Mainnet در اوایل سال 2026 و پس از تغییرات در رابطه خود با Base، کاهش قابل توجهی در TVL تجربه کرد. Optimism در حال تمرکز بیشتر بر نقش زیرساختی خود است؛ از جمله ترتیب‌دهی مشترک و سازوکار تأمین مالی عمومی گذشته‌نگر (RPGF) برای اکوسیستم گسترده‌تر.

چگونه یک لایه 2 مناسب انتخاب کنیم؟

با وجود بیش از 50 رول‌آپ فعال روی اتریوم، انتخاب لایه 2 مناسب به نوع استفاده شما بستگی دارد. سه سؤال زیر می‌تواند به محدود کردن گزینه‌ها کمک کند:

·         1. چه کاری می‌خواهید انجام دهید؟ اگر قصد سواپ توکن، تأمین نقدینگی یا استفاده از پروتکل‌های وام‌دهی را دارید، آربیتروم اکوسیستم دیفای عمیقی دارد. برای برنامه‌های مصرف‌کننده، ضرب توکن یا ورود از طریق Coinbase، بیس نقطه شروع ساده‌تری است. اگر به قابلیت‌های حریم خصوصی یا برنامه‌های بومی ZK علاقه دارید، استارک‌نت گزینه‌ای تخصصی در این حوزه است.

·         2. چه مقدار دارایی جابه‌جا می‌کنید؟ برای تراکنش‌های کوچک و پرتعداد، کارمزد شبکه‌های اصلی لایه 2 معمولاً کمتر از 0.01 دلار است. برای انتقال‌های بزرگ که نهایی شدن سریع روی اتریوم اهمیت دارد، رول‌آپ‌های ZK مانند Starknet و zkSync Era می‌توانند نهایی‌سازی سریع‌تری را بدون پنجره برداشت 7 روزه ارائه دهند.

·         3. دارایی‌های شما در حال حاضر کجاست؟ اگر از Coinbase وارد می‌شوید، Base یکپارچگی بومی با این پلتفرم دارد. اگر توکن‌های شما روی شبکه اصلی اتریوم هستند، آربیتروم و آپتیمیزم از پل‌های بالغ‌تری برخوردارند. برای مشاهده رتبه‌بندی‌های به‌روز، می‌توان دسته لایه 2 در CoinGecko را بررسی کرد.

پارادوکس توکن‌های لایه 2 چیست؟

طبق یادداشت تحلیلی CoinGecko، با وجود رشد استفاده از شبکه‌ها و TVL، بسیاری از توکن‌های حاکمیتی لایه 2 از سال 2024 با افت قیمت مواجه شده‌اند. تا مه 2026، ARB حدود 95 درصد، OP حدود 97 درصد، STRK حدود 99 درصد و ZK حدود 95 درصد پایین‌تر از بالاترین قیمت تاریخی خود (ATH) قرار داشتند.

CoinGecko عواملی مانند برنامه آزادسازی توکن‌ها و افزایش عرضه در گردش، کاربرد عمدتاً حاکمیتی بسیاری از این توکن‌ها و نبود درآمد مستقیم از کارمزدها برای دارندگان توکن را از عوامل این وضعیت می‌داند. این اختلاف میان رشد شبکه و عملکرد توکن نشان می‌دهد که افزایش استفاده از یک شبکه لزوماً به معنای افزایش ارزش توکن آن نیست.

چشم‌انداز لایه 2های بلاکچین در سال 2026

اکوسیستم لایه 2 در سال 2026 با دوره «انفجار رول‌آپ‌ها» در سال‌های 2024 و 2025 تفاوت زیادی دارد. در آن دوره ده‌ها لایه 2 با فناوری‌های مشابه راه‌اندازی شدند و بسیاری از آن‌ها برای جذب کاربران بر برنامه‌های امتیازی و وعده‌های ایردراپ تکیه داشتند.

در فوریه 2026، ویتالیک بوترین اعلام کرد که دیدگاه اولیه درباره لایه 2ها و نقش آن‌ها دیگر منطقی نیست. هم‌زمان با پایان چرخه‌های مشوق، بسیاری از این شبکه‌ها افت شدید TVL را تجربه کردند. نتیجه، بازاری متمرکزتر است که در آن تعداد محدودی شبکه سهم بزرگی از فعالیت را در اختیار دارند و لایه‌های 2 بیشتر بر اساس کاربرد تخصصی خود از یکدیگر متمایز می‌شوند.

بر اساس چارچوب عدم تمرکز L2Beat، آربیتروم، بیس و آپتیمیسم به مرحله 1، یعنی داشتن سیستم‌های اثبات عملکردی، رسیده‌اند؛ در حالی که بیشتر رول‌آپ‌های ZK در مرحله 0 قرار دارند.

لایه‌های 2 نوظهور : MegaETH

MegaETH یکی از پروژه‌های مورد توجه در میان لایه‌های 2 نوظهور در سال 2026 است. این پروژه اجرای موازی و توان عملیاتی بالا را در یک لایه 2 همسو با اتریوم هدف قرار داده است؛ به این معنا که تراکنش‌های مستقل می‌توانند هم‌زمان پردازش شوند، نه اینکه همه آن‌ها در یک صف جهانی قرار بگیرند.

هدف اعلام‌شده MegaETH دستیابی به بیش از 100 هزار تراکنش در ثانیه (TPS) است. با این حال، این پروژه در زمان تهیه منبع هنوز در مرحله پیش‌تولید قرار داشت و داده قابل توجهی درباره TVL یا میزان پذیرش آن وجود نداشت. معماری آن به‌عنوان یک مسیر بالقوه برای کاربردهایی مانند معاملات با فرکانس بالا و برنامه‌های حساس به تأخیر مطرح شده است.

رول‌آپ‌های ZK و حرکت به سمت کاربردهای تخصصی

استارک‌نت (Starknet)

استارک‌نت با حدود 210 میلیون دلار TVL، یکی از رول‌آپ‌های اصلی ZK است. این شبکه از اثبات‌های STARK استفاده می‌کند که برخلاف SNARKها به راه‌اندازی مورد اعتماد نیاز ندارند و زبان برنامه‌نویسی اختصاصی آن Cairo است. در سال 2026، استارک‌نت با استفاده از wrapped BTC خود با نام strkBTC به سمت کاربردهای BTCFi حرکت کرده و قابلیت‌های حریم خصوصی درون‌زنجیره‌ای را از طریق SNIP معرفی کرده است.

فناوری استارک‌نت از نظر معماری پیشرفته است، اما منحنی یادگیری Cairo در مقایسه با گزینه‌های سازگار با EVM می‌تواند پذیرش آن را برای برخی توسعه‌دهندگان دشوارتر کند.

zkSync Era

zkSync Era در سال 2026 تمرکز خود را تا حد زیادی از دیفای خرد به سمت کاربردهای مالی سازمانی تغییر داده است. Prividium، یک لایه سازمانی مجاز و متمرکز بر حفظ حریم خصوصی، محور این تغییر است و شرکت‌هایی مانند Deutsche Bank و UBS از جمله شرکای اولیه آن برای بررسی تسویه دارایی‌های توکن‌شده و پرداخت‌های فرامرزی هستند.

اصطلاحات کلیدی در لایه 2های بلاکچین

رول‌آپ (Rollup)

راهکاری برای مقیاس‌پذیری که صدها یا هزاران تراکنش را در یک دسته جمع می‌کند و خلاصه یا داده فشرده آن را برای تسویه به اتریوم ارسال می‌کند.

اثبات تقلب (Fraud Proof)

مکانیزمی در رول‌آپ‌های آپتیمیستیک که به مشارکت‌کنندگان اجازه می‌دهد در طول پنجره چالش، یک دسته تراکنش مشکوک به نامعتبر بودن را به چالش بکشند.

اثبات اعتبار (Validity Proof)

مکانیزمی در رول‌آپ‌های ZK که با استفاده از یک اثبات رمزنگاری نشان می‌دهد تراکنش‌های یک دسته معتبر هستند و اتریوم می‌تواند این اثبات را درون‌زنجیره بررسی کند.

بلاب (Blob) و EIP-4844

بلاب نوعی داده است که در ارتقای Dencun اتریوم در مارس 2024 معرفی شد و به رول‌آپ‌ها اجازه می‌دهد داده‌های خود را با هزینه کمتری منتشر کنند. این داده‌ها به‌صورت دائمی در زنجیره اصلی ذخیره نمی‌شوند و حدود 18 روز در دسترس باقی می‌مانند؛ موضوعی که به کاهش هزینه‌های عملیاتی لایه 2 کمک کرده است.

سوپرچین (Superchain)

سوپرچین چشم‌انداز Optimism برای مجموعه‌ای از زنجیره‌های لایه 2 تعامل‌پذیر است که بر پایه OP Stack ساخته می‌شوند و می‌توانند زیرساخت‌ها، پروتکل‌های ارتباطی و سازوکارهای حاکمیتی مشترکی داشته باشند. Base، Mantle، Zora و Mode از اعضای این اکوسیستم هستند.

لایه 3 (Layer 3 یا L3)

لایه 3 به زنجیره‌های تخصصی گفته می‌شود که روی لایه 2 ساخته می‌شوند. یک L3 تراکنش‌های خود را در یک لایه 2 تسویه می‌کند و آن لایه 2 نیز در نهایت با اتریوم تسویه می‌شود. این ساختار می‌تواند محیط‌های اجرای اختصاصی برای کاربردهایی مانند بازی، معاملات با فرکانس بالا یا حفظ حریم خصوصی فراهم کند. Arbitrum Orbit و zkSync Hyperchains از چارچوب‌های مورد استفاده برای استقرار L3ها هستند.

جمع‌بندی: نقش لایه 2 در آینده اتریوم

لایه‌های 2 از یک مفهوم آزمایشی برای مقیاس‌پذیری به بخش اصلی اجرای تراکنش‌های اتریوم تبدیل شده‌اند. در سال 2026، بخش بزرگی از تراکنش‌های اتریوم روی لایه‌های 2 انجام می‌شود و هزینه تراکنش برای بسیاری از کاربران به سطوح بسیار پایینی رسیده است. هم‌زمان، اکوسیستم لایه 2 حول تعداد محدودی شبکه اصلی متمرکزتر شده است.

Base در جذب کاربران و فعالیت‌های مصرف‌کننده جایگاه مهمی دارد، آربیتروم یکی از شبکه‌های اصلی از نظر TVL و اکوسیستم دیفای است و OP Stack آپتیمیسم بخش قابل توجهی از زیرساخت‌های لایه 2 را پشتیبانی می‌کند. در طرف دیگر، رول‌آپ‌های ZK مانند Starknet و zkSync Era بیشتر در حال شکل‌دادن به جایگاه‌های تخصصی در حوزه‌هایی مانند حریم خصوصی و امور مالی سازمانی هستند.

برای کاربران، نتیجه عملی استفاده از لایه 2 این است که انجام فعالیت‌هایی مانند دیفای، NFT و برنامه‌های درون‌زنجیره‌ای می‌تواند با هزینه‌ای بسیار کمتر از گذشته و نسبت به استفاده مستقیم از شبکه اصلی اتریوم انجام شود. برای توسعه‌دهندگان و پروژه‌ها نیز مسئله دیگر صرفاً انتخاب لایه 2 نیست؛ بلکه باید شبکه‌ای را انتخاب کنند که با نیازهای نقدینگی، سرعت نهایی‌شدن تراکنش‌ها و جامعه هدف آن‌ها سازگاری بیشتری داشته باشد.