آشنایی با مفهوم فورک در شبکه بلاک چین و کریپتو و انواع آن

فورک در کریپتو زمانی رخ می‌دهد که نرم‌افزار یا قوانین یک شبکه بلاک چین تغییر می‌کند و مسیر ادامه فعالیت شبکه از وضعیت قبلی فاصله می‌گیرد. بسته به نوع تغییر، فورک می‌تواند یک به‌روزرسانی سازگار با نسخه‌های قدیمی باشد یا به ایجاد دو زنجیره مستقل منجر شود. سافت فورک یک به‌روزرسانی سازگار با نسخه‌های قبلی است و نودهای قدیمی و جدید می‌توانند روی یک زنجیره فعالیت کنند. هارد فورک تغییری ناسازگار با نسخه‌های قبلی است که می‌تواند شبکه را به دو بلاک چین مستقل تقسیم کند و در صورت ادامه فعالیت هر دو زنجیره، رمزارز جدیدی ایجاد شود. فورک‌ها می‌توانند برای رفع مشکلات امنیتی، بهبود مقیاس‌پذیری و عملکرد، افزودن قابلیت‌های جدید، تغییر قواعد شبکه یا حل اختلافات جامعه ایجاد شوند.

فورک در بلاک چین چیست و چرا شبکه‌ها دچار فورک می‌شوند؟

بلاک چین‌ها غیرمتمرکز و متن‌باز هستند و معمولاً یک مرجع واحد وجود ندارد که بتواند به‌تنهایی قوانین شبکه را تغییر دهد. تغییرات پیشنهادی باید حمایت ماینرها، اعتبارسنج‌ها، اپراتورهای نود و جامعه را به دست آورند. اگر درباره یک تغییر توافق حاصل شود، شبکه می‌تواند با همان زنجیره ادامه دهد؛ اما در صورت اختلاف، ممکن است شبکه به دو مسیر متفاوت تقسیم شود.

به همین دلیل، فورک را می‌توان شبیه دوشاخه شدن یک مسیر در نظر گرفت: دو زنجیره تا نقطه انشعاب تاریخچه مشترکی دارند، اما پس از آن بر اساس مجموعه قوانین متفاوت ادامه می‌دهند. اختلاف جامعه بیت کوین بر سر اندازه بلاک در سال 2017 یکی از نمونه‌های شناخته‌شده بود که به ایجاد بیت کوین کش انجامید.

سافت فورک چیست و چگونه روی شبکه بلاک چین اثر می‌گذارد؟

سافت فورک تغییری در قوانین پروتکل است که سازگاری خود را با نسخه‌های قدیمی نرم‌افزار حفظ می‌کند. نودهایی که به‌روزرسانی نشده‌اند همچنان می‌توانند بلاک‌های جدید را معتبر تشخیص دهند و شبکه به‌عنوان یک زنجیره واحد به فعالیت ادامه می‌دهد. برای درک ساده‌تر، سافت فورک را می‌توان به تغییر قوانین ساخت‌وساز تشبیه کرد: ساختمان‌های جدید باید استانداردهای سخت‌گیرانه‌تری را رعایت کنند، اما ساختمان‌های قدیمی همچنان با قوانین قبلی سازگارند.

در یک سافت فورک، توسعه‌دهندگان قوانین جدید را پیشنهاد می‌کنند، جامعه درباره آن بحث می‌کند، زمان یا ارتفاع بلاک فعال‌سازی مشخص می‌شود و سپس نودهای به‌روزشده قوانین جدید را اعمال می‌کنند. نودهای قدیمی می‌توانند در شبکه باقی بمانند، هرچند ممکن است نتوانند قوانین جدید را به‌طور کامل اعتبارسنجی کنند.

مهم‌ترین نمونه‌های سافت فورک در بیت کوین

P2SH در سال 2012 استفاده از تراکنش‌های پیچیده مانند کیف پول‌های چندامضایی را ساده‌تر کرد. BIP 66 در سال 2015 قالب امضاهای دیجیتال را استاندارد کرد.

SegWit در سال 2017 داده‌های امضای تراکنش را از داده‌های اصلی جدا کرد، ظرفیت مؤثر بلاک را افزایش داد، به کاهش کارمزدها کمک کرد و مشکل انعطاف‌پذیری تراکنش را برطرف کرد. این ارتقا همچنین زیربنای شبکه Lightning را فراهم کرد.

Taproot در سال 2021 پشتیبانی از امضاهای Schnorr را اضافه کرد و قابلیت قراردادهای هوشمند و حریم خصوصی در شبکه بیت کوین را بهبود داد.

هارد فورک چیست؟

هارد فورک تغییری در پروتکل بلاک چین است که با نسخه‌های قبلی نرم‌افزار سازگار نیست. نودهایی که نرم‌افزار قدیمی را اجرا می‌کنند ممکن است بلاک‌های تولیدشده بر اساس قوانین جدید را معتبر ندانند. اگر بخشی از جامعه قوانین جدید را نپذیرد، شبکه می‌تواند به دو بلاک چین مستقل تقسیم شود.

در هارد فورک، مشارکت‌کنندگان باید مشخص کنند کدام زنجیره را دنبال می‌کنند. اگر حمایت جامعه از ارتقا گسترده باشد، زنجیره قدیمی ممکن است کنار گذاشته شود؛ اما در صورت اختلاف، هر دو زنجیره می‌توانند مستقل به فعالیت ادامه دهند.

هارد فورک معمولاً با پیشنهاد تغییر، بحث جامعه، فعال شدن قوانین جدید در ارتفاع بلاک مشخص و در صورت وجود اختلاف، انشعاب زنجیره همراه است. اگر دو زنجیره ادامه پیدا کنند، دارندگان رمزارز اصلی معمولاً بر اساس Snapshot موجودی‌ها، توکن جدید را با نسبت 1:1 دریافت می‌کنند؛ اما دسترسی به آن به پشتیبانی کیف پول یا صرافی بستگی دارد.

نمونه‌های مهم هارد فورک در دنیای کریپتو

• اتریوم کلاسیک در سال 2016 پس از هک DAO شکل گرفت؛ بخشی از جامعه با تغییر تاریخچه بلاک چین مخالف بود و زنجیره اصلی را ادامه داد.
• بیت کوین کش در سال 2017 پس از اختلاف درباره اندازه بلاک بیت کوین ایجاد شد. بیت کوین SV نیز در سال 2018 از بیت کوین کش منشعب شد.
• هارد فورک Constantinople اتریوم در سال 2019 چند پیشنهاد بهبود را اجرا کرد، اما به دلیل حمایت گسترده جامعه، اتریوم به دو زنجیره دائمی تقسیم نشد. این مثال نشان می‌دهد هارد فورک لزوماً به معنای انشعاب دائمی نیست.
• در سال 2022، پس از انتقال اتریوم از Proof of Work به Proof of Stake، برخی ماینرها زنجیره‌هایی مانند EthereumPoW و EthereumFair را ایجاد کردند.

تفاوت هارد فورک و سافت فورک چیست؟

تفاوت اصلی به سازگاری با نسخه‌های قدیمی برمی‌گردد؛ سافت فورک قوانین شبکه را تغییر می‌دهد اما سازگاری با نسخه‌های قبلی را حفظ می‌کند ولی هارد فورک قوانین را به شکلی تغییر می‌دهد که نرم‌افزار قدیمی و جدید نمی‌توانند به‌طور کامل در یک چارچوب مشترک فعالیت کنند.

به زبان ساده، سافت فورک شبیه به‌روزرسانی سیستم‌عامل گوشی است، دستگاه همچنان با ساختار قبلی کار می‌کند. هارد فورک بیشتر شبیه تغییر به یک سیستم جدید است که نسخه قبلی نرم‌افزار نمی‌تواند آن را اجرا کند.

چرا فورک‌ها در شبکه‌های بلاک چین اتفاق می‌افتند؟

1. رفع آسیب‌پذیری‌ها و باگ‌های امنیتی.
2. بهبود مقیاس‌پذیری و عملکرد شبکه.
3. افزودن قابلیت‌ها و ویژگی‌های جدید.
4. حل اختلافات جامعه درباره مسیر توسعه شبکه.
5. تغییر قواعد پروتکل، توکنومیکس، پاداش بلاک یا الزامات اعتبارسنج‌ها.

فورک تصادفی چیست و چه تفاوتی با هارد فورک دارد؟

فورک تصادفی یا موقت زمانی رخ می‌دهد که دو ماینر یا اعتبارسنج تقریباً هم‌زمان بلاک‌های معتبر تولید کنند. برای مدت کوتاهی دو نسخه رقیب از بلاک چین شکل می‌گیرد و شبکه معمولاً به‌صورت خودکار روی زنجیره‌ای که بلاک‌های بیشتری روی آن ساخته شده است همگرا می‌شود. این نوع فورک معمولاً در چند دقیقه حل می‌شود و رمزارز جدیدی ایجاد نمی‌کند.

در زمان فورک چه اتفاقی برای رمزارزهای من می‌افتد؟

اگر هنگام هارد فورک رمزارز داشته باشید، معمولاً توکن اصلی را حفظ می‌کنید و در صورت ایجاد و پشتیبانی از زنجیره جدید، ممکن است مقدار معادل توکن جدید را نیز دریافت کنید. با این حال، همه کیف پول‌ها و صرافی‌ها از همه فورک‌ها پشتیبانی نمی‌کنند.

اگر دارایی در صرافی باشد، توزیع توکن فورک‌شده به سیاست و پشتیبانی همان صرافی بستگی دارد.اگر کلیدهای خصوصی را کنترل کنید، معمولاً دسترسی بیشتری به زنجیره‌های مرتبط با فورک خواهید داشت؛ اما باید سازوکار رسمی زنجیره را بررسی کنید. حفاظت در برابر Replay اهمیت دارد؛ بدون آن، تراکنش یک زنجیره ممکن است در زنجیره دیگر نیز تکرار شود. فورک‌های بحث‌برانگیز می‌توانند در کوتاه‌مدت نوسان قیمت توکن اصلی و توکن جدید را افزایش دهند. سافت فورک معمولاً توکن جدیدی ایجاد نمی‌کند و چون شبکه را تقسیم نمی‌کند، اثر مستقیمی بر موجودی شما ندارد.

فورک DApp چیست و چه تفاوتی با فورک بلاک چین دارد؟

فورک فقط به شبکه‌های بلاک چین محدود نیست. اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز یا DAppها نیز به دلیل متن‌باز بودن بسیاری از کدهایشان می‌توانند فورک شوند. در این حالت، توسعه‌دهندگان کد یک برنامه را کپی و تغییر می‌دهند و پروژه جدیدی می‌سازند.

Uniswap نمونه‌ای شناخته‌شده است که کد AMM آن توسط پروژه‌های مختلف اقتباس شده است. در چنین فورک‌هایی ممکن است رابط کاربری، کارمزد، توکنومیکس یا مدل حاکمیتی تغییر کند، در حالی که سازوکار اصلی Swap حفظ شود.

است به توزیع توکن در زنجیره جدید منجر شود، اما هر ایردراپی فورک نیست.

جمع‌بندی: چرا شناخت فورک برای کاربران و سرمایه‌گذاران کریپتو مهم است؟

فورک یکی از سازوکارهای اصلی برای ارتقا و تکامل شبکه‌های بلاک چین غیرمتمرکز است. سافت فورک‌ها تغییرات سازگار با نسخه‌های قبلی را امکان‌پذیر می‌کنند؛ در حالی که هارد فورک‌ها تغییرات اساسی‌تری دارند و در صورت اختلاف جامعه می‌توانند به ایجاد دو زنجیره مستقل منجر شوند.

برای دارندگان رمزارز، شناخت فورک اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هارد فورک ممکن است به ایجاد توکن جدید، تغییر شرایط دسترسی به دارایی و افزایش نوسان قیمت منجر شود. هنگام اعلام فورک، تغییرات پیشنهادی، حمایت جامعه و سیاست کیف پول یا صرافی درباره زنجیره جدید را بررسی کنید. پیش از هرگونه تصمیم مالی یا سرمایه‌گذاری در بازار رمزارزها، درباره پروژه و شرایط فورک تحقیق کنید و اطلاعات مربوط به پشتیبانی کیف پول یا صرافی خود را از منابع رسمی بررسی کنید.

 

سؤالات متداول درباره فورک در کریپتو

آیا از یک فورک کوین یا توکن جدید دریافت می‌کنم؟

در هارد فورکی که بلاک چین جدید ایجاد می‌کند، دارندگان رمزارز اصلی ممکن است بر اساس Snapshot و قوانین فورک، توکن جدید را با نسبت 1:1 دریافت کنند. مطالبه آن به پشتیبانی کیف پول یا صرافی بستگی دارد. سافت فورک‌ها کوین جدیدی ایجاد نمی‌کنند.

آیا فورک برای بازار کریپتو خوب است یا بد؟

فورک بخشی از سازوکار تکامل شبکه‌های غیرمتمرکز است. سافت فورک می‌تواند امکان بهبود امنیت و افزودن قابلیت‌ها را بدون تقسیم شبکه فراهم کند. هارد فورک نیز می‌تواند امکان دنبال کردن مسیرهای فنی متفاوت را ایجاد کند، اما ممکن است به تقسیم جامعه و زنجیره منجر شود.

آیا فورک می‌تواند روی قیمت رمزارز من اثر بگذارد؟

بله. فورک‌ها، به‌ویژه فورک‌های بحث‌برانگیز، می‌توانند در کوتاه‌مدت نوسان قیمت را افزایش دهند و انتظار برای فورک نیز ممکن است فعالیت سفته‌بازانه را بیشتر کند.

فورک تصادفی چیست؟

فورک تصادفی یا موقت زمانی رخ می‌دهد که دو ماینر یا اعتبارسنج تقریباً هم‌زمان بلاک معتبر تولید کنند. شبکه معمولاً در مدت کوتاهی روی یک زنجیره همگرا می‌شود و این نوع فورک رمزارز جدیدی ایجاد نمی‌کند.

آیا می‌توان یک فورک را معکوس کرد؟

به‌طور کلی، معکوس کردن یک فورک به اجماع یا یک فورک جدید نیاز دارد و با یک تغییر ساده قابل برگشت نیست.

تفاوت فورک و ایردراپ چیست؟