آشنایی با کارمزد میکر و تیکر در ارز دیجیتال + تفاوت ها

دو واژه میکر (Maker) و تیکر (Taker) در بخش کارمزدهای صرافی‌های ارز دیجیتال بیشتر به چشم می‌خورند. این دو مفهوم، پایه‌های مدل کارمزدی اکثر صرافی‌های متمرکز داخلی و خارجی هستند و آگاهی از تفاوت آن‌ها می‌تواند در مدیریت هزینه معاملات و ترید، کمک‌کننده باشد. در ادامه به زبان ساده بررسی می‌کنیم که میکر و تیکر چیست، چه تفاوتی با هم دارند، کارمزد آن‌ها در صرافی‌های معتبر ایرانی و خارجی چه میزان است و در نهایت، چگونه می‌توان با انتخاب هوشمندانه نوع سفارش، هزینه‌ی معاملات را مدیریت کرد.

میکر و تیکر (Maker & Taker) در ارز دیجیتال چیست؟

میکر و تیکر دو نقشی هستند که هر معامله‌گری با توجه به نوع سفارشی که ثبت می‌کند، می‌تواند در بازار داشته باشد. زمانی که سفارشی را ثبت می‌کنید که بلافاصله یا در همان زمان، با سفارش دیگری در بازار مچ نمی‌شود یا به دلیل محدودیت‌های و مولفه‌های مشخص سفارشتان، برای مدتی در بازار باقی می‌ماند، در واقع شما «میکر» یا سفارش‌گذار هستید. در این حالت، شما در واقع به نقدینگی بازار افزوده‌اید. اما چنانچه سفارشی را ثبت کنید که بلافاصله با یکی از سفارش‌های موجود در بازار تطبیق پیدا می‌کند و معامله در همان لحظه انجام می‌شود و در واقع، از نقدینگی بازار کسر می‌کنید، نقش «تیکر» یا سفارش‌بردار را دارید. این تفکیک، اساس مدل کارمزدی میکر-تیکر است؛ مدلی که در صرافی‌های ارز دیجیتال، از جمله بایننس، کراکن، کوین‌بیس و صرافی‌های ایرانی مانند نوبیتکس و والکس، از آن استفاده می‌کنند.

مفهوم نقدینگی (Liquidity) و نقش آن در معاملات

نقدینگی یا لیکوئیدیتی به معنای آسانی در خرید یا فروش یک دارایی بدون ایجاد تغییر محسوس در قیمت یا وقفه زمانی در خرید آن است. به عبارتی هرچه سفارش‌های بیشتری در دفتر سفارش یک بازار یا دارایی وجود داشته باشد، طبیعتا فاصله میان بهترین قیمت خرید و بهترین قیمت فروش (اسپرد) کاهش می‌یابد می‌شود و تریدرها می‌توانند با اطمینان خاطر بیشتری و با احتمال لغزش قیمتی (Slippage) کمتر، معامله کنند.

با توضیحات پیش‌گفته، مشخص می‌شود که نقدینگی بالا برای صرافی‌ها اهمیت راهبردی دارد، چون بازارهای نقدشونده‌تر، کاربران بیشتری را به خود جذب می‌کنند و چرخه فعالیت را تقویت می‌کنند. دقیقا به همین دلیل است که صرافی‌ها مدل میکر-تیکر را طراحی کرده‌اند.

میکر (Maker) یا سفارش‌گذار کیست؟

میکر یا سفارش‌گذار، شخصی است که با ثبت یک سفارش با قیمت مشخص، آن را به دفتر سفارش‌های ارز دیجیتال اضافه می‌کند؛ بدون اینکه بلافاصله اجرا شود. برای مثال اگر قیمت لحظه‌ای یک ارز دیجیتال 90هزار تومان باشد و شما سفارش فروش خود را روی 92هزار تومان ثبت کنید، این سفارش تا زمانی که خریداری با همان قیمت تعیین‌شده پیدا نشود، در صف باقی می‌ماند و شما نقش میکر را ایفا کرده‌اید.

ویژگی‌های سفارش‌های میکر

سفارش‌های میکر اصولا با سفارش محدود (Limit Order) ثبت می‌شوند و به صورت آنی اجرا نمی‌شوند؛ بلکه در انتظار طرف مقابل باقی می‌مانند. مهم‌ترین ویژگی اینگونه سفارش‌ها آن است که کنترل کامل قیمت اجرای معامله را به تریدر می‌دهند. به عبارتی، شما می‌دانید معامله در چه قیمتی انجام خواهد شد، هرچند ممکن است زمان انجام آن نامشخص باشد یا اصلاً اجرا نشود.

اما چرا اکثر صرافی‌ها به سفارش‌های میکر پاداش می‌دهند و کارمزد پایین‌تری برای آن‌ها در نظر می‌گیرند؟ مشخصا دلیل این امر در مفهوم نقدینگی نهفته است. همانطور که اشاره کردیم، زمانی که یک سفارش میکر در دفتر سفارش‌ها باقی می‌ماند، عمق بازار افزایش پیدا می‌کند و اسپرد قیمتی را کوچک‌تر می‌کند. این امر باعث می‌شود سایر معامله‌گران بتوانند با قیمت‌های پایدارتر و بدون اسلیپج زیاد معامله کنند. این عمق و پایداری نقدینگی، مزیت رقابتی یک صرافی محسوب می‌شود. از همین رو، پرداخت کارمزد کمتر یا حتی ارائه پاداش به معاملات میکری، در واقع کمک به حفظ نقدینگی و رقابت‌پذیری بازار خودش است.

تیکر (Taker) یا سفارش‌بردار کیست؟

تیکر یا سفارش‌بردار کسی است که با ثبت سفارشی، از سفارش‌های موجود در دفتر سفارش صرافی استفاده می‌کند و معامله را بلافاصله و در همان لحظه به سرانجام می‌رساند. در مثال ذکرشده در بخش Maker، اگر فرد دیگری سفارش خرید ارز دیجیتال با قیمت 92هزار تومان ثبت کند و همان لحظه با سفارش فروش شما مچ شود، آن فرد نقش تیکر را دارد.

ویژگی‌های سفارش‌های تیکر

اولویت اصلی سفارش تیکر سرعت اجراست؛ نه رسیدن به قیمت سفارش‌گذار (میکر). تیکر با پذیرفتن بهترین قیمت موجود در بازار، معامله را فورا می‌بندد و نیازی به در صف انتظار ماندن ندارد. این سرعت و قطعیت اجرا، مزیت اصلی معاملات تیکر محسوب می‌شود، اما همین ویژگی باعث می‌شود این سفارش‌ها نقدینگی بازار را کاهش دهند. به همین دلیل است که صرافی‌ها عموما کارمزد بالاتری از تیکرها دریافت می‌کنند.

تفاوت میکر و تیکر در معاملات ارز دیجیتال

پس از آشنایی با مفاهیم میکر و تیکر، بهتر است با تفاوت معاملات میکر و تیکر نیز آشنا شویم. در این بخش، تفاوت میکر و تیکر در معاملات ارز دیجیتال را از 3 زاویه مهم بررسی خواهیم کرد؛ زمان اجرا، کارمزد و تاثیر بر دفتر سفارش.

تفاوت در نحوه اجرا و زمان معامله

مهم‌ترین تفاوت میکر و تیکر در نحوه و زمان اجراست. همانطور که اشاره شد، سفارش میکر بلافاصله اجرا نمی‌شود و ممکن است دقیقه‌ها، ساعت‌ها یا حتی روزها در دفتر سفارش صرافی در صف انتظار باشد تا طرف مناسبی برای انعقاد معامله پیدا شود. در برخی موارد هم ممکن است این سفارش هرگز اجرا نشود. در مقابل، سفارش تیکر اصولا فوری و آنی انجام می‌شود؛ چراکه مستقیما با سفارشی که از قبل در بازار وجود دارد، مچ می‌شود.

تفاوت در کارمزد معاملات (Maker vs Taker Fees)

همانطور که پیشتر اشاره شد، از منظر کارمزدها، معاملات میکر اغلب ارزان‌تر از معاملات تیکر هستند. این اختلاف کارمزد، انگیزه اقتصادی بیشتری برای استفاده از سفارش میکر به‌جای سفارش تیکر ایجاد می‌کند، هرچند این انتخاب با ریسک عدم‌اجرای فوری معامله یا حتی عدم انجام معامله نیز همراه است.

تاثیر بر دفتر سفارش (Order Book) و عمق بازار

سفارش‌های میکر با باقی‌ماندن در دفتر سفارش (Order Book)، عمق بازار را افزایش می‌دهند و به نقدینگی بیشتر صرافی کمک می‌کنند. در نتیجه سایر تریدرها گزینه‌های قیمتی بیشتری برای انتخاب دارند. سفارش‌های تیکر اما برعکس عمل می‌کنند. در این نوع سفارش، با مصرف سفارش‌های موجود، بخشی از دفتر سفارش خالی می‌شود و چنانچه تعداد آن‌ها زیاد شود، ممکن است اسپرد قیمتی موقتاً بازتر شود.

انواع سفارش‌ها در بازار؛ کدام میکر و کدام تیکر است؟

برای اینکه بدانید هر سفارش در عمل میکر محسوب می‌شود یا تیکر، باید با نوع سفارش‌ها آشنا شوید. این تقسیم‌بندی مخصوص ارز دیجیتال نیست و در انواع معاملات در بازار فارکس، سهام و سایر بازارهای مالی نیز موضوعیت دارد.

سفارش محدود (Limit Order)

در سفارش محدود، شما قیمت مشخصی برای خرید یا فروش تعیین می‌کنید که اصولا با قیمت لحظه‌ای بازار فاصله دارد. چنانچه این قیمت بلافاصله با سفارش دیگری مچ نشود، سفارش شما در دفتر سفارش‌ها باقی می‌ماند و شما میکر محسوب می‌شوید.

ذکر این نکته لازم است که سفارش محدود، الزاما به معنای نقش میکربودن نیست. به عبارتی، چنانچه قیمتی که تعیین کرده‌اید همان لحظه با یک سفارش موجود در بازار هم‌خوانی پیدا کند، سفارش شما فورا اجرا و در عمل تیکر محسوب می‌شود.

سفارش بازار (Market Order)

سفارش بازار همیشه با بهترین قیمت موجود در همان لحظه اجرا می‌شود و به همین دلیل همیشه در دسته سفارش‌های تیکر قرار می‌گیرد. اما باید به این نکته توجه کنید که در سفارش بازار، اغلب کارمزد بالاتری پرداخت می‌کنید و احتمال دارد در بازارهای کم‌عمق، قیمت نهایی اندکی با قیمت مشاهده‌شده تفاوت داشته باشد.

کارمزد میکر و تیکر در صرافی‌های معتبر (ایرانی و خارجی)

کارمزد میکر و تیکر از صرافی به صرافی و حتی بین بازارهای مختلف یک صرافی (مثلاً بازار تومانی در برابر بازار تتری) تفاوت زیادی دارد. جدول زیر نمونه‌ای از کارمزد پایه در چند صرافی شناخته‌شده را نشان می‌دهد:

صرافی	بازار	کارمزد میکر	کارمزد تیکر
نوبیتکس (سطح پایه)	تومانی	0.25٪	0.25٪
نوبیتکس (سطح پایه)	تتری	0.1٪	0.13٪
والکس (سطح 1)	تومانی	0.25٪	0.3٪
والکس (سطح 1)	تتری	0.1٪	0.13٪
بایننس (سطح پایه)	اسپات	0.1٪	0.1٪
کوینبیس (سطح پایه)	اسپات	0.4٪	0.6٪

مزایا و معایب نقش‌های میکر و تیکر برای تریدرها

داشتن هریک از نقش‌های میکر و تیکر در معامله‌گری، مزایا و معایب خود را دارد. میکر بودن مزیت روشنی کارمزد پایین‌تر، کنترل کامل روی قیمت اجرا و در برخی صرافی‌ها امکان دریافت ریبیت را دارد. ولی این مزیت با یک هزینه پنهان همراه است؛ عدم قطعیت زمان اجرا و احتمال عدم‌اجرای سفارش. به عبارتی، این امکان وجود دارد که بازار هرگز به قیمت موردنظر شما نرسد و سفارش باز بماند، به‌خصوص در بازارهای پرنوسان که قیمت به سرعت از محدوده تعیین‌شده شما عبور می‌کند.

در طرف مقابل، نقش تیکر برای تریدرهایی که به قطعیت و سرعت اجرا نیاز دارند، بسیار کاربردی است. برای مثال زمانی که بازار در حال ریزش سریع است و باید فورا از یک موقعیت خارج شد، سفارش تیکر بسیار نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. اما این سرعت با هزینه بیشتری نیز همراه است و برای تریدرهایی که تعداد زیادی معامله در ماه انجام می‌دهند، مجموع این کارمزدها می‌تواند بخش قابل‌توجهی از سود را از بین ببرد.

ویژگی

میکر (Maker)

تیکر (Taker)

مزایا

کارمزد کمتر

کنترل بیشتر روی قیمت

اجرای سریع و قطعی سفارش

مناسب برای بازارهای پرنوسان و شرایط اضطراری

معایب

احتمال عدم‌اجرای سفارش و نامشخص بودن زمان اجرای آن

کارمزد بیشتر که در معاملات پرتعداد

می‌تواند سود را کاهش دهد

چگونه کارمزد معاملات خود را بهینه‌سازی کنیم؟

اولین و ساده‌ترین راه برای بهینه‌سازی کارمزد معاملات، استفاده از سفارش محدود به‌جای سفارش بازار یا همراه با آن، در زمان‌هایی که عجله چندانی برای اجرای فوری معامله ندارید. این کار به‌خودی‌خود بخشی از کارمزد پرداختی را کاهش می‌دهد.

راه دیگر، افزایش سطح کاربری از طریق افزایش حجم معاملات است؛ چراکه صرافی‌ها با افزایش حجم معاملات، میزان کارمزد را کاهش می‌دهند.

راه سوم، استفاده از توکن اختصاصی صرافی برای پرداخت کارمزد است. برای مثال،؛ بایننس با نگهداری ارز BNB تخفیفی قابل‌توجه روی کارمزد ارائه می‌دهد.

در صرافی‌های ایرانی، توجه به تفاوت کارمزد بین بازار تومانی و بازار تتری نیز اهمیت دارد. در بسیاری از موارد، انجام معامله در بازار تتری اصولا کارمزد کمتری نسبت به بازار تومانی دارد. در نهایت توصیه می‌کنیم به صورت دوره‌ای، صفحه رسمی کارمزد صرافی‌ها را بررسی کنید.